Nhân
dân đang giao Chính phủ nắm một số vốn chủ sở hữu hơn 30 tỷ USD, nên đề
nghị phải có luật kinh doanh về vốn. Đại biểu Trần Du Lịch phát biểu
khi Quốc hội giám sát tối cao việc thực hiện chính sách pháp luật về
quản lý, sử dụng vốn, tài sản Nhà nước tại các tập đoàn, tổng công ty
Nhà nước, sáng 9/11.
Để
có thể dành nhiều thời gian hơn cho phần thảo luận, Chủ nhiệm Ủy ban
Kinh tế Hà Văn Hiền đã trình bày báo cáo tóm tắt 20 trang thay cho báo
cáo đầy đủ hơn 40 trang (gồm cả phụ lục) về kết quả giám sát của Ủy ban
Thường vụ Quốc hội.
Điều
hành phiên họp, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Kiên đề nghị các vị
đại biểu đánh giá thật khách quan và chỉ ra nguyên nhân trên cả hai
bình diện chính sách và tổ chức thực hiện trong thực tế, nhằm mục đích
xây dựng tập đoàn, tổng công ty mạnh hơn.
Trong
gần 20 ý kiến phát biểu sáng nay, hầu như đại biểu nào cũng tận dụng
hết khoảng thời gian 7 phút quy định, nhiều vị “xin thêm” một vài phút.
Tuy nhiên, không khó để nhận thấy còn có những ý kiến hầu như chỉ nhắc
lại từng phần, từng đoạn, nhấn mạnh một số kiến nghị… của báo cáo, gần
như không có chính kiến cá nhân hay đề xuất, phát hiện gì mới.
Có
lẽ đây cũng là một trong những lý do để khi gần hết thời gian thảo luận
buổi sáng, đại biểu Nguyễn Ngọc Đào nhận xét: “Quốc hội nắm không chắc
kể lý thuyết và thực tiễn về tập đoàn”.
Khó biết đích xác hiệu quả
Mở
đầu phiên thảo luận, đại biểu Mã Đình Cư cho rằng, một trong những lợi
thế không thể phủ nhận là nhiều tập đoàn, tổng công ty Nhà nước được
đặc quyền khai thác tài nguyên của đất nước nhưng lại độc quyền trong
phân phối hàng hóa, dịch vụ, còn người tiêu dùng chỉ biết chấp nhận.
Cũng
theo đại biểu Cư, các tập đoàn, tổng công ty còn có đặc quyền to lớn về
vốn, đặc quyền khai thác và kinh doanh ngành nghề có mức độ lợi nhuận
rất lớn được Nhà nước rót vốn và tạo điều kiện hỗ trợ tối đa khi vay
vốn ngân hàng. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là số vốn thực rất ít,
phần lớn là vốn vay ngân hàng trong đó để sử dụng đầu tư tràn lan vào
những ngành nghề khác. Trong khi đó tỷ lệ lợi nhuận bình quân hàng năm
của các tập đoàn và tổng Công ty lại không được công khai, minh bạch,
nên ít ai biết đích xác hiệu quả kinh tế thực của vốn đầu tư Nhà nước
tại các doanh nghiệp này.
Đại
biểu Cư nêu nhóm doanh nghiệp Nhà nước hiện nay nắm giữ 60% nguồn vốn
cho vay của các ngân hàng thương mại trong nước, chưa tính đến 70% vốn
vay nước ngoài, nhưng chỉ đóng góp 40% cho GDP mà đa số là từ đặc quyền
khai thác nguồn tài nguyên trong nước.
Nhiều
đại biểu khác cũng dẫn con số 45,5% các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước
có tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu dưới 10% để nhấn mạnh những
yếu kém, khuyết điểm của các doanh nghiệp này.
Đại
biểu Lý Kim Khánh nhìn nhận, hạn chế việc đầu tư tràn lan của nhiều tập
đoàn, tổng công ty phải kể đến đặc điểm của chủ sở hữu. Chủ sở hữu là
Nhà nước thường dẫn đến cảnh mà cử tri thường hay nói là "cha chung
không ai khóc". Chưa kể tới cơ chế quản lý vốn đầu tư bao gồm cả việc
lựa chọn lĩnh vực kinh doanh thường bị áp đặt hoặc dễ dãi gắn với lợi
ích cục bộ, thậm chí do lợi ích cá nhân, do lợi dụng vốn Nhà nước để
đánh quả rồi trục lợi. Bên cạnh đó cơ chế ra quyết định đầu tư vừa phức
tạp chậm trễ, vừa lỏng lẻo tạo nhiều cơ hội tham nhũng phát sinh.
Vẫn
tiếp cận từ những con số, đại biểu Nguyễn Đăng Vang cho rằng cần khẳng
định mặt tích cực chứ không nên nhìn nhận toàn những mặt chưa đạt được.
Về hiệu quả sử dụng đồng vốn của tập đoàn, tổng công ty, lợi nhuận sau
thuế là 69.311 tỷ, tức là khoảng 4 tỷ đôla, nếu chia cho nguồn vốn chủ
sở hữu lợi nhuận là 14,27%, còn nếu cả nguồn vốn vay về để làm ăn là
5,58%. “Chúng tôi cho rằng lợi nhuận như thế là rất tốt”, đại biểu Vang
nói.
Từ phân
tích của mình, đại biểu Nguyễn Đình Xuân lại cho là tỷ lệ đó chưa cao,
chỉ tương đương lãi ngân hàng hoặc trượt giá hàng năm, chỉ cần đem tiền
đến gửi ngân hàng cũng đã có số tiền đó.Theo đại biểu Xuân, trong kinh
tế thị trường đồng vốn không tự sinh ra và không tự mất đi, nó chỉ
chuyển đổi từ công ty này sang công ty khác, từ túi này sang túi khác.
Nhưng chưa có báo cáo nào làm rõ việc bao nhiêu số vốn mất đi của các
tổng công ty, tập đoàn này đã đi đâu?
Bộ trưởng giỏi chưa chắc làm được chủ tịch tập đoàn
Hầu
hết các ý kiến phát biểu đánh giá cao báo cáo giám sát của Ủy ban
Thường vụ Quốc hội, đặc biệt là những kiến nghị. Trong đó có việc sớm
ban hành luật sử dụng vốn Nhà nước đầu tư vào kinh doanh để quản lý,
đầu tư vốn Nhà nước tại các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế.
Đại
biểu Trần Du lịch đề nghị phải có luật kinh doanh về vốn. Vì hiện nay
nhân dân giao Chính phủ nắm một số vốn chủ sở hữu hơn 30 tỷ đôla, chưa
kể 365 nghìn ha mặt bằng đất đai đang kinh doanh. “Luật này chế định
Nhà nước với tư cách là nhà đầu tư, chứ không phải nhà nước với tư cách
nhà nước. Nhà nước với tư cách là nhà nước thì Luật doanh nghiệp đã
điều chỉnh, còn nhà nước với tư cách là người cầm 30 tỷ đôla đi đầu tư
thì cần một đạo luật, nước nào cũng làm như vậy cả, chúng ta phải làm
việc này càng sớm càng tốt”, đại biểu Lịch nhấn mạnh.
Liên
quan đến sự phát triển của các tập đoàn, nhiều đại biểu nhấn mạnh đến
yếu tố con người.Đại biểu Nguyễn Ngọc Đào đề nghị phải rà soát lại
toàn bộ từng người đứng đầu các tập đoàn và các tổng công ty. Vị đại
biểu này cho rằng, cần phân định rõ trách nhiệm để tránh người tình
trạng mập mờ đứng đầu vừa là nhà chính trị, vừa làm kinh doanh, hoặc
vừa là nhà chính trị vừa là nhà thương mại vừa là nhà xã hội…
Đại
biểu Lịch cũng cho rằng,vấn đề quản lý tập đoàn cực kỳ khó khăn, anh
làm Bộ trưởng giỏi, nhưng không thể làm Chủ tịch một Tập đoàn được. “Do
đó bao nhiêu tập đoàn là tùy thuộc năng lực chuẩn bị nhân sự của chúng
ta và những người thực sự có năng lực, đây là nguồn cực khó, phải đào
tạo, phải chuẩn bị chứ không thể đảo tới đảo lui như hiện nay”, ông
Lịch nói.
Chiều
nay, Quốc hội tiếp tục thảo luận tại hội trường về kết quả giám sát.
Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Kiên đề nghị, ba vị Bộ trưởng các bộ
Kế hoạch và Đầu tư, Tài Chính, Giao thông Vận tải cùng Thống đốc Ngân
hàng Nhà nước sẽ phát biểu làm rõ thêm những vấn đề đại biểu quan tâm.