Hoạt động rao bán tài sản công giá thấp tại các bang của nước Mỹ gần đây đã tạo nên phản ứng dây chuyền.
Theo The Wall Street Journal, bang California đang tìm kiếm đối tác mua các tòa nhà của chính quyền bang. Thành phố Milwaukee, tiểu bang Wisconsin cũng đang rao bán hệ thống cấp nước cho tòa thị chính. Quận New Haven thuộc tiểu bang Connecticut đang rao bán quyền kinh doanh các trạm đỗ xe. Bang Lousiana và bang Georgia chuẩn bị rao bán sân bay. Các chuyên gia cho rằng, hoạt động rao bán tài sản công này có nguyên nhân từ sức ép nặng nề về tài chính của chính phủ Mỹ.
Theo điều tra của ngân hàng hoàng gia Scotland (RBS), tổng khốii tài sản công mà các bang và thành phố của Mỹ đang treo biển rao bán gồm 35 hạng mục, trị giá khoảng 45 tỷ USD, tăng gấp 10 lần so với mấy năm trước. Cách đây không lâu, tỷ phú Warren Bufett đã bày tỏ lo lắng rằng chính quyền các bang của Mỹ không đủ sức chống đỡ với khoản lương hưu và chi phí y tế cho các cán bộ công chức, và dự báo rằng, chính phủ liên bang có thể sẽ phải ra tay trợ giúp các chính quyền địa phương.
Nhiều bang của Mỹ đang nợ nần chồng chất, có những bang như California tình trạng bội chi hết sức nghiêm trọng, trong khi còn phải gánh đỡ khoản lương hưu, tiền bảo hiểm khá cao và nhiều chi phí khác. Bởi vậy chính quyền bang đang thiếu tiền trầm trọng.
Tháng 3 năm nay, luật cải cách chế độ y tế của Mỹ đã được thông qua, tượng trưng cho thành quả từ nỗ lực tranh đấu của tổng thống Obama, tuy nhiên, nó đã đồng thời chuyển gánh nặng tài chính khổng lồ lên đầu chính phủ nước này. Các chuyên gia kinh tế nhận định, luật cải cách chế độ y tế chỉ giành thắng lợi về mặt tinh thần, vì nó sẽ mang lại gánh nặng tài chính quá lớn cho nước Mỹ. Bộ luật này không những buộc người dân Mỹ phải tăng mức đóng thuế, còn gây nên thâm hụt ngân sách trầm trọng đối với chính phủ nước này.
Theo báo cáo, nợ bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế của Mỹ năm 2009 đã lên đến 107.000 tỷ USD. Bộ luật cải cách đã đưa thêm 32 triệu dân vào kế hoạch bảo hiểm y tế lần này. Trong đó, một phần lớn thuộc trách nhiệm của các tiểu bang, nhưng hiện nay, rất nhiều bang vẫn chưa lo đủ tiền.
Khủng hoảng tài chính đã khiến kinh tế Mỹ trượt dốc. Tổng mức thuế trưng thu tại một số bang giảm nghiêm trọng, trong khi phảii đối diện với những khoản chi khổng lồ. Trước đó, một lượng lớn trái phiếu chính phủ đã được phát hành, nhưng không thể chỉ dựa vào trái phiếu để huy động tiền vì số lượng trái phiếu có hạn. Thế nên, chỉ còn cách bán tài sản. Đây cũng là một biện pháp bất đắc dĩ
Theo các nhà phân tích, điều này có liên quan đến mô hình và thể chế kinh tế của nước Mỹ. Mô hình kinh tế chủ yếu của Mỹ là kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước chỉ chiếm 10% trong nền kinh tế quốc dân. Bởi vậy, chính quyền địa phương không thể bán quyền kinh doanh đất đai để thu hút nguồn tài chính địa phương, mà chỉ có thể thông qua trưng thu thuế doanh nghiệp, thuế đất đai hay thuế giá trị gia tăng. Nhưng nền kinh tế ảm đạm và quá trình phục hồi chậm chạp đã khiến mức thu các khoản thuế này giảm đi. Thêm vào đó, chính sách cải cách chế độ y tế do Obama khởi xướng tiêu tốn một khoản tiền lớn, đã khiến các chính quyền địa phương phải đối mặt với áp lực tài chính nặng nề.
Hành động bán tài sản công đã làm dấy lên những tiếng nói phản đối trong nước. Những người này cho rằng, cách làm của chính quyền các bang có thể sẽ làm giảm khả năng cung cấp các dịch vụ công cộng, đồng thời gây ảnh hưởng xấu đến uy tín của trái phiếu chính phủ Mỹ. Bằng chứng là, cách đây không lâu, công ty dịch vụ nhà đầu tư Moody (Moody’s Investors Service) đã hạ bậc tín dụng trái phiếu của chính quyền bang Arizona.
Cũng có ý kiến cho rằng, bán tài sản công có thể cứu nguy tạm thời, và giúp giảm nhẹ gánh nặng nợ công của Mỹ. Tuy cách làm này sẽ tác động xấu đến uy tín của trái phiếu chính phủ Mỹ và niềm tin của nhà đầu tư, nhưng nếu phải lựa chọn giữa trái phiếu châu Âu (vốn đã khiến các nhà đầu tư quá thất vọng) và trong bối cảnh đồng Nhân dân tệ vẫn chưa được quốc tế hóa, nhà đầu tư cũng chỉ có thể chọn mua trái phiếu chính phủ Mỹ.
Chuyên gia kinh tế Lưu Kiến Hoa của Trung Quốc cho rằng, hành động bán tài sản công này không hẳn là những nước đi quá mạo hiểm. Khi tình hình tài chính ổn định trở lại, vẫn có thể mua lại số tài sản này. Vào thời kỳ của tổng thống Lincoln, nước Mỹ cũng đã từng diễn ra tình trạng tương tự, nhưng là nhằm thực hiện kế hoạch tư hữu hóa tài sản quốc hữu và cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước, chứ không phải để giảm nhẹ nợ công và tập trung nguồn tiền vốn như lần này.