Thương vụ thâu tóm lớn nhất TTCK Việt Nam hồi một đã hạ màn, nhưng hiệu quả và động năng được tạo ra vẫn còn là ẩn số.

Không quá cường điệu nếu đánh giá ĐHCĐ thường niên Sacombank (STB) diễn ra cuối tuần qua là bước ngoặt lớn nhất trong lịch sử 20 năm của ngân hàng này, khi HĐQT được thay máu mạnh mẽ, bổ sung nhiều gương mặt mới. Việc chuyển giao một phần quyền lực giữa nhóm cổ đông sáng lập Sacombank với nhóm cổ đông lớn đã diễn ra khá êm thấm, nhưng vẫn tồn tại nhiều câu hỏi đặt ra với tương lai Sacombank ở phía trước.

Thay máu mạnh mẽ

Cả năm nay, đề tài Sacombank đối diện với kịch bản bị thâu tóm là chủ đề thảo luận ưa thích của giới đầu tư. Vì vậy, không lạ khi cơ cấu cổ đông của Sacombank dù khá tập trung, nhưng vẫn có tới xấp xỉ 800 cổ đông tham dự đại hội.

Ấn tượng đầu tiên với các cổ đông là bài phát biểu của doanh nhân Đặng Văn Thành, Chủ tịch HĐQT Sacombank, cổ đông sáng lập. Ông Thành mở đầu bài phát biểu bằng câu nói có thể đi vào lịch sử Sacombank và TTCK Việt Nam: "Doanh nhân có tuổi, nhưng DN thì không có tuổi", xác nhận chấp nhận chia sẻ quyền lực.

Bên cạnh việc nhắc lại quá trình xây dựng Sacombank lớn mạnh, vị chủ tịch Sacombank gửi đi thông điệp quan trọng là quyền lực lãnh đạo tại Sacombank đang được chuyển giao.

Ông Thành bày tỏ nguyện vọng, mong muốn các nhân tố mới tiếp quản Ngân hàng kế thừa và phát huy những nền tảng và thế mạnh sẵn có, gây dựng phát triển Sacombank lên tầm cao mới theo chiến lược đã vạch ra.

Phát biểu của ông Thành đã mở đường cho nội dung được quan tâm và mong chờ nhất tại đại hội sau đó là việc thay đổi nhân sự cao cấp trong HĐQT. Ở phiên biểu quyết, với sự đồng thuận gần như tuyệt đối, đại hội nhất trí thông qua việc từ nhiệm của 5 thành viên HĐQT nhiệm kỳ vừa qua, nhiệm kỳ tới của Sacombank chỉ còn giữ lại 2 ghế thành viên HĐQT nhiệm kỳ cũ của ông Đặng Văn Thành và con trai là Đặng Hồng Anh.

Ở nội dung bỏ phiếu tiếp theo, 8 ứng viên trong danh sách đề cử vào ghế HĐQT Sacombank công bố trước đó đều trúng cử như dự kiến.

Cụ thể, Ngân hàng Phương Nam giữ 3 ghế, đại diện của Eximbank trúng cử 1 ghế, CTCK Phương Nam giữ 1 ghế. Ba gương mặt còn lại thuộc về đại diện của CTCK Rồng Việt, một đề cử của chính Sacombank và một thành viên HĐQT độc lập.

Trong giờ giải lao, bên hành lang đại hội, trao đổi với báo giới, Chủ tịch Thành khá bình thản cho biết thêm, CTCP hoạt động theo nguyên tắc đối vốn, việc nhóm cổ đông lớn tham gia vào hoạt động điều hành ngân hàng là bình thường. “DN lên sàn như bơi trên biển lớn, phải chấp nhận cuộc chơi”, ông Thành nói.

Việc HĐQT Sacombank được bổ sung nhiều gương mặt lãnh đạo cao cấp là ấn tượng đậm đà nhất tại đại hội, khiến nhiều nội dung quan trọng khác như: phát hành 200 triệu USD trái phiếu quốc tế, phát hành cổ phiếu tăng vốn, bán 15% cổ phần cho NĐT chiến lược nước ngoài, kế hoạch kinh doanh và cổ tức năm 2012… dù được nhất trí thông qua với sự đồng thuận cao, nhưng chỉ nhận được quan tâm hạn chế.

Chờ đợi gì ở giai đoạn “hậu” M&A?

Có thể ví von mọi thương vụ thâu tóm giống như vở kịnh hai màn. Hồi một là các hoạt động thu gom âm thầm hoặc chào mua công khai, hướng tới mục tiêu giành quyền kiểm soát. Hồi hai là giai đoạn hậu M&A, thường diễn ra khá âm thầm nhằm tái cơ cấu công ty mục tiêu.

Việc chuyển giao quyền lực tại Sacombank trong đại hội vừa qua diễn ra hòa bình, có thể xem như hồi một của thương vụ tốn nhiều giấy mực của báo chí đã chính thức hạ màn. Tuy nhiên, nhiều câu hỏi xuất hiện với Sacombank ở giai đoạn hai.

Thứ nhất, vị trí Chủ tịch HĐQT của doanh nhân Đặng Văn Thành. Giới quan sát nhận xét, ông Thành có thể sẽ không tại vị quá lâu. Đánh giá này có lý vì trước thềm ĐHCĐ, Sacombank bất ngờ bổ sung tờ trình thay đổi người đại diện pháp luật từ Chủ tịch HĐQT  sang Tổng giám đốc.

Thứ hai, theo nguồn tin riêng của ĐTCK, nhóm cổ đông sáng lập và nhóm cổ đông lớn đã đạt được thỏa thuận về sự chuyển nhượng cổ phần từ trước đại hội. Chấp nhận đàm phán và chia sẻ quyền lực với các nhân tố mới, Chủ tịch Sacombank đã thể hiện trách nhiệm của một doanh nhân, không chỉ với với 10.000 cán bộ nhân viên Sacombank, 70.000 cổ đông mà cả với tính ổn định của hệ thống ngân hàng nội địa.

Dù có thể chỉ ở lại tạm thời, nhưng sự tại vị của người thuyền trưởng từng gây dựng và gắn bó 20 năm nay với Sacombank là cần thiết. Điều này không chỉ bảo đảm cho sự chuyển giao quyền lực êm thấm, mà là yếu tố cơ bản để giai đoạn tái cấu trúc Sacombank sau đó suôn sẻ.

Thứ ba, dù giai đoạn cuối của quá trình thâu tóm, nhóm cổ đông lớn và nhóm cổ đông sáng lập đạt được nhiều thỏa thuận mang tính hoà bình, nhưng nhìn trên tổng thể ở giai đoạn đầu, cuộc thâu tóm Sacombank vẫn mang màu sắc không thân thiện.

Dù hoạt động thâu tóm mới mẻ, nhưng TTCK Việt Nam cũng kịp chứng kiến nhiều thương vụ có tính chất tương tự không đạt mục tiêu như mong đợi, tiêu biểu như các thương vụ Descon - Bình Thiên An, Dược Viễn Đông - Dược Hà Tây.... Sacombank có thể cũng sẽ gặp nhiều khó khăn phía trước: sự xung đột về văn hóa công ty; mức độ hợp tác của khối nhân sự trung, cao cấp với các nhân tố mới; các rủi ro tiềm ẩn khi nhóm cổ đông lớn tiếp quản ngân hàng với rủi ro nhận được “liều độc dược” (nợ xấu hay các khoản tín dụng dễ dãi)…

Một lãnh đạo cao cấp Sacombank cho biết, hiện nhiều nhân sự trung, cao cấp của Ngân hàng đang khá dao động và nhận được nhiều lời mời chào hấp dẫn từ các ngân hàng cạnh tranh. Sau khi thay “tướng”, nguy cơ chảy máu nhân sự của Sacombank thời gian tới là hiện hữu. Tuy nhiên, trong bài phát biểu của mình, ông Lê Hùng Dũng, Chủ tịch HĐQT Eximbank, đại diện nhóm cổ đông lớn, bày tỏ thông điệp kế thừa các giá trị và nền tảng sẵn có của Sacombank, trong đó có cả bộ máy nhân sự. Có thể xem chủ trương phát hành 3% vốn cổ phần, tương đương 32 triệu cổ phiếu ưu đãi cho người lao động (không hạn chế và ràng buộc thời gian nắm giữ) là một tính toán của nhóm cổ đông lớn, nhằm giữ lại nguồn lực “chất xám”.

Thứ tư, dấu hỏi về khả năng Sacombank trở thành người một nhà với một số ngân hàng khác trong tương lai. Sự quan tâm này có lý khi nhìn vào danh sách thành viên mới HĐQT của Sacombank có tới 4/10 gương mặt là lãnh đạo cũ hoặc gián tiếp gắn bó với Ngân hàng Phương Nam. Đáng chú ý là ĐHCĐ thường niên của Phương Nam diễn ra trước đó, cũng thông qua chủ trương mở rộng qua con đường sáp nhập.

Về câu hỏi này của cổ đông, ông Phạm Hữu Phú, thành viên HĐQT Sacombank mới đắc cử cho biết, sẽ không loại trừ khả năng các ngân hàng Phương Nam, thậm chí Eximbank, mở rộng qua con đường sáp nhập, nhưng cần thêm các cân nhắc chiều sâu. Sự thận trọng này có lý vì cần nhắc lại là, thương vụ M&A Sacombank được mở màn khá tùy hứng bằng việc đầu tư tài chính, nhưng kết thúc bằng việc một nhóm cổ đông bên ngoài giành quyền kiểm soát một trong các ngân hàng TMCP lớn nhất Việt Nam!

Thương vụ thâu tóm lớn nhất TTCK Việt Nam hồi một đã hạ màn, nhưng hiệu quả và động năng được tạo ra vẫn còn là ẩn số. Sự thận trọng đang bao trùm cả bên mua khi trước đại hội, ông Lê Hùng Dũng chia sẻ rằng, chưa thể cam kết về hiệu quả với các cổ đông, ngoài chuyện chắc chắn Sacombank sẽ hoàn thành kế hoạch lợi nhuận năm 2012. Ông Dũng nói, sau 12 tháng nữa, tại ĐHCĐ năm tới, Sacombank sẽ đánh giá hiệu quả của việc thay thế bộ máy lãnh đạo cao cấp tại Ngân hàng.
 

Giang Thanh