Số nợ xấu bao nhiêu hiện nay không ai biết chính xác, rõ ràng là công tác khai báo và giám sát nợ xấu đang có vấn đề nghiêm trọng.

Đó là quan điểm của Chuyên gia kinh tế Bùi Kiến Thành trước việc có quá nhiều con số về nợ xấu của hệ thống ngân hàng Việt Nam hiện nay.

6 tháng đầu năm một số NHTM vẫn lãi lớn. Phải chăng là các NHTM làm đẹp bản báo cáo tài chính, lấy lãi khủng che nợ xấu?

Số nợ xấu bao nhiêu hiện nay không ai biết chính xác. Đầu năm, Thống đốc NHNN Nguyễn Văn Bình trả lời là 3%, rồi kỳ họp thứ 3, Quốc hội XIII lại nói là 10%. Rồi NHNN lại cho cơ quan thanh tra giám sát vào cuộc và công bố nợ xấu đến cuối tháng 3 là 8,6%. Rõ ràng là công tác khai báo và giám sát nợ xấu đang có vấn đề nghiêm trọng.

Tại sao nợ xấu của các NHTM lại không minh bạch. Cái này chúng ta phải trở lại quy định việc trích dự phòng rủi ro cho các hạn nợ xấu. Như nợ thuộc nhóm 4 (nghi ngờ) thì phải trích dự phòng rủi ro lên 50%, còn nợ thuộc nhóm 5 (khả năng mất vốn) thì phải trích dự phòng rủi ro 100%. Do vậy nếu che được nợ xấu thì không phải trích dự phòng rủi ro.

Tôi tin rằng nếu như làm đằng thẳng và khai báo, trích lập dự phòng rủi ro thì lợi nhuận khối NH không thể lên tới cả nghìn tỷ.

Hiện nay tổng dư nợ tín dụng là 2,7 triệu tỷ đồng. Tổng số vốn điều lệ của hệ thống NH chỉ 220.000 tỷ đồng. Trong khí đó trần tình của NHNN nợ xấu của các TCTD là hơn 202.000 tỷ đồng. Thế thì nợ xấu đang ăn mòn vốn của NHTM rồi.

Bản thân các NHTM đưa ra lý lẽ nợ xấu do nền kinh tế xấu đi, sản xuất đình trệ, bất động sản lay lắt, do vậy NHTM bị hệ lụy? Ông có đồng tình về cái lý đó không?

Thực tế nói rằng, nếu như DN vay lãi suất 10% thì còn cố kinh doanh được, chứ vay lãi suất 15% thì hoạt động cầm chừng, còn lãi suất 18- 20% là NH "bóp cổ” DN. Chỉ 50% các khoản vay cũ được đưa về lãi suất 15%. Có nghĩa là hàng nghìn hợp đồng khác có lãi vay trên 15%. Do vậy hệ thống NHTM cho cộng đồng DN "uống thuốc độc bằng lãi suất cao”. Thấm vào chi phí sản xuất, giá thành sản phẩm khiến giá không hạ được dù tồn kho ngày một nhiều.

Cái lợi của NHTM thời gian trước đang tụ lại và chuyển thành khó khăn trong ngày hôm nay cho hệ thống NH. Lỗi của NH là thời gian qua chạy theo lợi nhuận trước mắt cho vay tiền lãi suất cao ngất ngưởng, xông vào DN mà cho vay trong khi không tính được tình cảnh của người cho vay nếu như gặp biến cố sẽ ra sao. Thậm chí nếu tính được thì NH cũng lấy lãi suất cao để bù vào phần rủi ro. Do vậy, lý của NH đưa ra không chuẩn.

Thêm nữa cũng do NHNN "nuông chiều” các NHTM. Khi lãi suất các NHTM đưa ra cao quá thì NHNN phải can thiệp để lãi suất ổn định chứ. NHNN nhìn thấy cảnh một số NHTM tự thỏa thuận lãi suất với khách hàng song vẫn làm lơ. Chính sách lãi suất của NHNN thì luôn chạy theo NHTM, do vậy, luôn không ổn định, điều đó làm cho DN không đưa ra được kế hoạch sản xuất dài hạn của mình.

Lãi suất là huyết mạch của nền kinh tế mà không bình ổn được gây khó cho cả nền kinh tế.

Thưa ông, theo một thống kê mới nhất thì 42% nợ xấu của nhiều ngân hàng thương mại (NHTM) (Vietcombank, Vietinbank, Sacombank, Eximbank, ACB, Quân đội, Nam Việt …) là những khoản có thể mất trắng. Trong khi đó, các "ông lớn” như Vietcombank, Vietinbank chiếm 70% nợ xấu của nhóm này. Ông bình luận gì?

Đây là điều dễ giải thích. Thứ nhất, Vietcombank, Vietinbank… thuộc nhóm NHTM quốc doanh. Có Nhà nước nắm cổ phần, lắm khi họ nhận được chỉ đạo: cho DN này vay, cho DN kia vay. Những NH này là bình sữa lớn của DNNN. Đồng thời, DNNN đến vay là sẽ được gật đầu đồng ý ngay mà không cần thẩm định dự án, phương pháp kinh doanh. Thêm vào đó, DNNN vay được rồi nhưng lại không lên được phương án kinh doanh, trả nợ cũng chẳng ai "sờ gáy”.

Nhưng quan trọng hơn hết là cách thức hoạt động của NHTM hiện nay là yếu tố hình thành nợ xấu. NHTM nhìn vào sổ xanh sổ đỏ, nhất thân nhì quen để cho DN vay. Do vậy xảy ra tình trạng cho vay vào lĩnh vực không đúng định hướng sản xuất. Sổ đỏ đáng giá 10 tỷ thì NHTM thẩm định cho 20 tỷ. Đáng cho vay 50% giá trị tài sản thế chấp nhưng thả tay lên tới 70 -80% giá trị. Chính các "ông lớn” đã coi thường khả năng quản trị rủi ro của mình. Không xem kế hoạch kinh doanh của DN trước khi cho vay.

Hơn nữa vốn của NHTM không là nguồn vốn dài hạn, thường là vốn ngắn hạn. Những tài khoản không thời hạn, hôm nay gửi mai rút, kỳ hạn ngắn song các NHTM lại dùng tiền này để cho vay trung và dài hạn. Các quy tắc kinh doanh bị phá vỡ ắt hình thành rủi ro. NHTM huy động trong nhân dân bao nhiêu rồi lại cho vay lại bấy nhiêu là giết chết nền kinh tế.

Thúy Hằng